|
Taflan:
(Kirschlorbeer /
Laurier-Cerise / Cherry laure / Gürcü kirazı / Hine kirazı / Prunus laurocerasus
/ Mongo / Monguer)
Nisan-mayıs
aylarında küçük ve beyaz renkli çiçek açan, rutûbetli ve gölgeli yerlerde
yetişen 2-6 m yüksekliginde yaprak dökmeyen ağaçlar. Yapraklar çok kısa saplı,
derimsi, tüysüz ve oval şekillidir. Çiçekler 30-35 tânesi bir arada olup,
gruplar teşkil ederler. Meyveleri 1 cm çapında kiraz görünüşünde parlak, koyu
kırmızı veya olgunlukta siyah renktedir. Avrupa’ya İstanbul’dan yayılmış olup,
süs bitkisi olarak yer yetiştirilmektedir. Lâz kirazı, Gürcü kirazı ve Karayemiş
olarak da bilinir.
Türkiye’de
yetiştiği yerler: Kuzey
Anadolu.
Kullanıldığı
yerler: Bitkinin
Yapraklari siyah hidrik asit veren bir glikozit taşıması sebebiyle
zehirlidir. Bu yüzden
yapraklarının baharat olarak kullanılması tehlikelidir. Fakat yapraklardan elde
edilen taflan suyu öksürük dindirici olarak kullanilir. Tâze meyveleriyse meyve
olarak yenilmektedir. Kurutulmuş meyvelerinin tohumlarıysa şeker hastalığına
karsı kullanilir. Tâze meyveleri taş düşürücü olarak da
kullanılmaktadır.
Tatula:
(Weichhaariger /
Stechapfel / Liseron de Provence / Downy thorn-apple / Boru çiçeği / Şeytan
elması / Eşek hıyarı / Dikenli elma / Stramoine / Datura)
20-100 cm
yüksekliğinde, dik gövdeli, bir senelik otsu, zehirli bir bitki. Tatula, şeytan
elması olarak da bilinir. Yapraklar saplı, büyük, oval, kenarları tam, az
girintili veya sivri lopludur. Çiçekler beyaz ve büyüktür. Çanak yaprak uzunsu
bir tüp seklinde, tepede 5 lopludur. Taç yapraklar uzun bir huri şeklindedir.
Meyveler 3-4 cm boyunda, üzeri dikenli, 4 yarıklı olup çok tohumludur. Dünya
üzerinde tespit edilmiş 10 kadar boruçiçeği türünden yalnız iki tanesi
memleketimizde bulunmaktadır. Batura stramonium ve D. metel. Organik madde
bakımından zengin bos tarlalar, harabeler, hendek ve yol kenarlarında bulunur.
Nadiren çiçekleri için bahçelerde yetiştirilmektedir.
Kullanıldığı
yerler: Halen tedavide D.
stranonium ve D. metel türlerinin Yapraklari, çiçekleri ve tohumları
kullanılmaktadır. Yapraklar azami büyüklüklerini aldıkça alt taraftan başlanarak
toplanır. Gölgelik ve havadar bir yerde kurutulur. Tohumlu meyveleri
olgunlaştığı zaman toplanır ve kurutulur. Tatula türlerinde hiyosiyamin ve az
miktarda atropin ve skopolamin isimli alkaloitler bulunmaktadir. Iyi bir
uyusturucu, antispazmodik (kramp çözücü), antiasmatik (nefes darlığına karşı)
tir. Yapraklardan ve bazı çiçeklerden hazırlanan sigaralar nefes darlığına karşı
içilir. Yağlı merhemi mevzii ağrılara karşı haricen çok kullanılır.
Zehirli bir bitki
olduğu için hekim tavsiyesi olmadan kullanılmamalıdır.
Tarçın:
(Dar-i Çin /
Cinnamomum / Cinnamon / Cannelier)
Kullanıldığı
yerler: Ruhi sıkıntıları
giderir. Kalbi kuvvetlendirir. Soğuk algınlığı ve nezlede faydalıdır. İştah
açar. Kadınlardaki beyaz akıntıyı keser. Afrodizyak özelliği vardır.
Tavşankulağı: (Europaisches /
Alpenveilchen / Cyclamen / Sowbread / Domuz turpu / Topalak / Akdiken / Yer
somunu / Siklamen)
Kis sonu veya
ilkbaharda çiçek açan, 5-15 cm yüksekliginde toprak altında yumruları bulunan
çok yıllık ot. Topalak ve yer somunu olarak da bilinir. Toprak altında 1.5-5 cm
çapında, yan ve alt kısımlarından kökler çıkan, basık küre şekilli ve az tüylü
bir yumrusu vardır. Yaprakların hepsi dipte, uzun saplı, dâireye yakın böbrek
biçiminde, üst yüzü yeşilli-beyazlı, alt kismi kırmızı veya morumsu renklidir.
Çiçekler tek baslarına, hafif kokulu, pembe veya pembemsi mor renklidir. Taç
yaprakları tersine dönmüş 5 parçalı tüp şeklinde, parçalar geniş-oval şekilli,
dip kısımları lekeli. Tohumlar çok adette esmer renklidir. Memleketimizde 35
kadar türü vardır.
Kullanıldığı
yerler: Bitkinin
kullanilan kısmı toprak altı kısmıdır. Yumrularda zamk, pektin, şeker ve Saponin
karakterli glikozit vardır. Yumrularının suyla kaynatılıp süzülmesiyle elde
edilen sulu kısım bilhassa tütün fidelerine ârız olan solucanlarla mücâdelede
kullanılır. Bu suyla fidelerin sulanmasından hemen sonra solucanlar toprağın
üstüne çıkar. Toplanarak yok edilir. Halk arasında müshil ve kurt düşürücü
olarak kullanılır. Aybaşı kanı sökmeye yardım eder.
Tere:
(Gartenkresse /
Cresson / Garden cress / Lepidum sativum)
20-50 cm
boylarında, beyaz veya morumsu renkli çiçekler açan, bir yıllık otsu bitkiler.
Meyvelerinin tek tohumlu olmasıyla su teresinden ayrılır. Yabânî olarak
bulunmakla berâber, kültürü de yapılmaktadır. Kerteme olarak da
bilinir.
Su teresi
(Nasturtium officinale): Beyaz çiçekli,
parçalı yapraklı, çok yıllık otsu bir bitki. Su kenarlarında yetişir. Özel bir
kokusu ve batıcı bir lezzeti vardır. Kardamot adıyla da bilinir.
Kullanıldığı
yerler: Yapraklari yakıcı
lezzetli, uçucu yağ taşır. Kükürtlü glikozitler, A, C ve D vitaminleriyle uçucu
yağ taşır. Kuvvet verici, vitamin noksanlıklarına karsı ve iştah açıcı olarak
kullanilir. Afrodizyak (Cinsel istekleri artırıcı) özelliği vardır. Hastalıkları
karsı direnci artırır. Sigaranın zararlarını azaltır. Suyu, saç dökülmesi ve
kepeklenmeyi önler.
Turp:
(Rettich /
Radieschen / Radis / Radish / Hilb / Raphanus / Raphanus sativus)
Sari çiçekli,
kültürü yapılan bir yıllık bitkiler. Birçok çeşitleri kökü veya tohumu için
yetiştirilir. Salata olarak yenen bir sebzedir.Bitkinin yenen kismi da etli olan
kazık kökleridir.
Kullanıldığı
yerler: Tohumları % 35-50
yağ taşır. Uyarıcı, iştah açıcı, safra söktürücü ve mikropların üremesini
önleyici özelliklere sâhiptir. Eski târihlerde salgın hastalıklara karsı
önleyici olarak turp verildiği bilinmektedir. Kazık kökleri sebze olarak
yenir.
Memleketimizde
birçok turp çeşidi yetiştirilmektedir.
Karaturp (Raphanus
sativus var. niger): Kökleri yumruk
büyüklüğünde, üzeri siyahımsı kabuklu, içi beyaz renklidir. Hardal esansı ve C
vitamini ihtivâ eder. Kökleri salata olarak yenir. İştah açıcı, idrar ve safra
söktürücü etkileri vardır.
Kırmızıturp
(Raphanus sativus var. radicula): Bu çeşidin
kökleri ceviz büyüklüğünde üzeri parlak kırmızı renklidir. Hardal esansı, C
vitamini taşır. Salata olarak yenir. Kuvvet verici, iştah açıcı ve balgam
söktürücüdür.
Yabanî turp
(Raphanus raphanistrum): 20-50 cm
boylarında, sarı çiçekli, Anadolu’da yabânî olarak yetişen, tüylü ve otsu bir
bitkidir. Kökü ve yapraklari hardal esansı taşır. İştah açıcıdır.
Turunç:
(Bigarade /
Bigaradier / Bitter orange)
1-6 m boylarında,
kışın yapraklarını dökmeyen, beyaz renkli çiçekler açan ağaçlar. Yapraklar
saplı, derimsi, sivri uçlu, üst yüzü parlak alt yüzü mat yeşil renklidir. Yaprak
sapları kanatlıdır. Çiçekler tek veya birkaçı bir arada toplanmış olup, çiçek
durumları teşkil ederler. Meyveleri küre seklinde, sarımsı veya hafif yeşilimsi
renklerde, 7-15 dilimlidir. Dilimler ekşi, acımsıdır.
Türkiye’de
yetiştiği yerler: Akdeniz
bölgesi.
Kullanıldığı
yerler: Bitkinin
çiçekleri uçucu yağ ihtivâ eder. Turunç esansı elde edilir. Kabukları da uçucu
yağ, vitamin C, pektin, acı maddeler ihtivâ eder. İştah açıcı, lezzet ve koku
verici ve safra söktürücü olarak kullanılır. Aynı zamanda kabukların beyaz
renkli olan albedo kısmı çıkarıldıktan sonra reçel yapımında da
kullanılır.
|