|
Labada: (Gartenampfer / Patience /
Patience dock / Rumex patientia ) Haziran-eylül ayları arasinda, yeşilimtrak
renkli küçük çiçekler açan, 50 cm-1,5 m boylarında çok yıllık otsu bir bitki.
Daha çok çayırlık yerlerde, harâbelerde, yol kenarlarında, meskûn dağlık
bölgelerde yayılış gösterirler. Gövdeleri dik, silindirik kırmızımsı, kökler
kalın ve sarimsi renklidir. Yaprakları büyük, saplı ve sapın tabanı oluk gibi
çukurlaşmıştır. Çiçekler, gövdenin ucunda toplanmışlardır. Çiçek organları 6
parçalıdır. Meyveleri kanatlıdır.
Türkiye’de
yetiştiği yerler: Bütün Anadolu.
Kullanıldığı
yerler: Bitkinin kökleri ve sapları kullanılır. Kökler temizlenip, kalın
dilimlere bölünür ve kurutularak saklanır. Labada köklerinde nişasta, seker,
yağ ve reçine vardır. Ayrıca C vitamini ihtiva eder. Hâricen, bazı deri
hastalıklarına karsı, haşlama olarak kullanilir. Çayı da iştah açıcı, kuvvet
verici ve müshil olarak kullanılabilir. Körpe yaprakları da yiyecek olarak
kullanilir.Bu bitkinin Anadolu’da bulunan diğer türleri pazı, kuzukulağı gibi
çeşitli isimler altında bilinir ve istifade edilir.
Lavanta: (Lavendel / Lavande / Lavender / Lavandula ) Haziran-ağustos ayları
arasında mâvi veya mor renkli çiçekler açan, 20-60 cm boylarında, aromatik
kokulu, çok yıllık, otsu veya çalımsı bitkiler. Daha çok deniz ikliminin
bulunduğu bati bölgelerimizde yaygın olan lavantanın, Türkiye’de yetişen iki
türü vardır. Bunlar, Lavandula stoechas ve L. angustifolia’dir. Ayrica daha
ziyâde kültürü yapılan, İngiliz lavanta çiçeği (L. spica) olarak bilinen türü
de bulunur.
İngiliz
lavanta çiçeği (L. spica): Haziran-ağustos ayları arasında mâvi renkli
çiçekler açan, 20-50 cm boylarında çok yıllık otsu bir bitki. Gövdeleri dik ve
odunludur. Dallar, yalnız alt kısımlarında yaprak taşır. Yapraklar kısa saplı,
dar ve uzunca, tüylü, beyazımsı-grimsi-yeşil renklerdedir. Çiçekler dalların
ucunda, uzun saplar üzerinde toplanmışladır. Çiçekler küçük ve çok kısa
saplıdır. Çanak ve taç yaprakları tüp seklindedir. Meyveleri parlak siyah
renklidir.
Türkiye’de
yetiştiği yerler: Kuzeybatı-batı ve güneybatı Anadolu.
Kullanıldığı
yerler: Çiçekleri kullanılır, açmadan toplanır ve su buharı ile
distileedilerek, hemen uçucu yağ elde edilir. Uçucu yağında organik asitler,
pinen, kâfur, camphen vs. gibi maddeler bulunur. Lavanta çiçeği, kuvvet verici,
idrar söktürücü ve romatizmaya karsı çay hâlinde kullanilir. Çok iyi bir koku
vericidir. Hâricen yatıştırıcı olarak da kullanilir. Parfümeri sanayicinde kullanılan
önemli bir bitkidir. Lavanta çiçeğinin bir türü olan Lavandula stoechas,
Karabaş olarak bilinir.
Limon: (Zitronenbaum / Limonier citronnier
/ Lemon tree / Lemon / Citron) Mart-ekim ayları arasında beyazımsı-pembe renkli, güzel kokulu
çiçekler açan, 3-5 m boylarında, kisin yapraklarını dökmeyen küçük boylu
ağaçlar. Vatani Çin olup, Akdeniz bölgesinde geniş
çapta yetiştirilir. Onuncu asırda Araplar tarafından Avrupa’ya getirilmiştir.
Yaprakları oval, tüysüz, parlak yeşil renklidir. Çiçeklerin taç ve çanak
yaprakları beser parçalıdır. Meyveleri oval şekilli, açık sari renkli, üzeri
parlak ve kabarcıklı, özel salgı cepleri olup, asitli bir özsuyu vardır.
Tohumları oval şekilli, sarimsi renkli ve acı lezzetlidir.
Türkiye’de
yetiştiği yerler: Akdeniz bölgesi ve Doğu Karadeniz.
Kullanıldığı yerler: Limonun meyve kabuğu,
limon esansı ve usaresi kullanilir. Limon kabuğunda uçucu yağ, hesperidin acı
madde ve tanenli maddeler vardır. Kabuğun içindeki beyaz kısma albeda adi
verilir. Bundan perkin elde edilir. İştah açıcı ve sindirim kolaylaştırıcı
olarak kullanilir. Tâze meyve kabuklarını sıkmak sûretiyle limon esansı elde
edilir. 1500-3000 limondan 1 kg kadar esans elde edilir. Yeşil olanlar sarı ve
olgun olanlarından daha fazla esans verir. Bileşiminde uçucu yağ vardır.
Limonata yapiminda, besin endüstrisinde, pasta ve sekercilikte, parfümeri ve
sabun yapiminda koku ve lezzet vermek üzere bazı preparatlarin bileşimine
girer. Limonun pulca kısmi (iç kısmi) sekerler, vitamin C ve sitrik asitler
ihtivâ etmektedir. Limon suyu, ateşi ve tansiyonu düşürür. Kani temizler.
Susuzluğu giderir. Damar sertliği ve romatizmada faydalıdır. Cildi
güzelleştirir. Dişleri beyazlatır ve dişetlerini kuvvetlendirir. Boğaz ve
bademcik iltihaplarını giderir. Baş ve vücut ağrılarını keser.
|